Het ziekteverzuim in Nederland ligt structureel hoog en wordt steeds vaker veroorzaakt door psychische klachten. De oude, bijna automatische manier van verzuim begeleiden past niet meer bij deze tijd. Wat wél werkt: preventie, oog voor de mens achter de medewerker, en een andere manier van samenwerken tussen werkgever, arbodienst en werknemer.
In deze blog delen we onze visie als arbodienst op gezond werken en verzuim, en op wat er nodig is om het echt anders te doen.
In het kort
- Verzuim is geen tijdelijk verschijnsel meer, maar structureel hoger dan tien jaar geleden.
- Steeds vaker gaat het om stress, overspannenheid en burn-out, met langdurige uitval tot gevolg.
- Mensen zijn vaak niet ziek, maar moe, boos, verdrietig of bang. Dat vraagt een andere blik.
- Voorkomen is beter dan genezen: signalen vroeg herkennen scheelt maanden aan uitval.
- Bij verzuim is de ervaren casemanager de spil, niet alleen de bedrijfsarts.
Een wereld die sneller verandert
Als arbodienst merken we de gevolgen van een wereld die in hoog tempo verandert. Het ziekteverzuim lag in 2025 gemiddeld op 5,4% (CBS), tegenover 3,9% tien jaar eerder. Hoog verzuim is dus geen uitschieter meer, maar de nieuwe werkelijkheid.
Vooral de psychische kant baart zorgen. Ongeveer één op de vijf werknemers ervaart burn-outklachten (CBS/TNO), en onder jongeren tussen 25 en 34 jaar is dat aandeel de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld. Na griep en verkoudheid zijn psychische klachten de meest genoemde reden om te verzuimen. En dat verzuim duurt lang: uitval door stress duurt gemiddeld zo’n acht maanden, bij een burn-out loopt dat op tot ongeveer tien maanden.
Tegelijk zien we aanhoudende onzekerheid om ons heen: economische druk, personeelstekorten, hoge werkdruk en zorgen die mensen mee naar het werk nemen. Onder die omstandigheden is er niet veel voor nodig om het werkklimaat te laten omslaan naar frustratie, onverschilligheid of vertrek. En dat lossen extra loon of bonussen niet op. Een eerlijk en passend salaris is vanzelfsprekend, maar de onderliggende problemen kun je er niet mee afkopen.
De mens versus werk en organisatie
Werkgeluk zit in vrijheid, verantwoordelijkheid en vertrouwen. In je gekend en erkend weten. In de ruimte krijgen om te leren en te groeien in je rol. In perspectief zien, kansen krijgen en je verbonden voelen met collega’s.
In zo’n omgeving faal je niet als je een fout maakt, want dat hoort bij leren. Er is geen hiërarchie in termen van macht, alleen verschillende verantwoordelijkheden die we van elkaar erkennen. Er zijn veilige grenzen, en niemand hoeft op zijn hoede te zijn. Leiderschap is dan vooral dienend: het beste in mensen verbinden aan elkaar en aan de organisatie.
Dat klinkt idealistisch, maar het raakt de kern. Uit onderzoek (TNO Arbobalans) blijkt dat een groot deel van de werknemers met psychische klachten aangeeft dat die klachten samenhangen met het werk. In veruit de meeste gevallen zijn mensen niet ziek, maar moe, boos, verdrietig, gefrustreerd of bang, en voelen ze dat ze de aansluiting met hun werk dreigen te verliezen.
Voorkomen is beter dan genezen
Spanningen op het werk en privé werken als een sluipmoordenaar: onzichtbaar, maar op termijn bepalend. Leren we die eerder herkennen en er samen iets aan te doen, dan groeien mensen naar een gezonde balans die hen weerbaarder maakt.
Als arbodienst maken we ons daarom klaar om samen met het management vroegtijdig signalen op te vangen dat iemand hulp kan gebruiken. Leidinggevenden leren daarop letten is geen rocket science. In een paar korte sessies maak je je de handvatten eigen die je nodig hebt om het goede gesprek te voeren (dat trainen doen we samen met ons zustermerk Wij zijn Kennis). Zo herstellen we vroeg wat anders dreigt te escaleren.
Belangrijk is ook dat werknemers zelf makkelijk de weg vinden. Wettelijk is de vrije toegang tot de bedrijfsarts al geregeld. Laten we de laatste drempels wegnemen, zodat iemand rechtstreeks contact kan opnemen met de vertrouwenspersoon of de arbodienst. Een goed opgeleide interne vertrouwenspersoon is waardevol, en daarnaast is er de ervaren, externe vertrouwenspersoon van de arbodienst. Geef mensen de ruimte om de route te kiezen die voor hen het minst spannend voelt. Het mooiste wat kan gebeuren, is dat iemand zich vrij genoeg voelt om “help me” te zeggen tegen de persoon die hij vertrouwt.
Dat vraagt soms lef van een organisatie: durven erkennen dat de cultuur of het werkklimaat beter kan. Ga na waar het schuurt en misschien schade veroorzaakt. Juist dáár valt veel te winnen.
Verzuim? Maak er werk van
We pleiten al jaren voor een andere mindset. In veel hoofden wordt verzuim nog meteen gekoppeld aan de bedrijfsarts. We hebben geweldige bedrijfsartsen, maar zij zijn een schakel in de ketting, niet de hele ketting. Zeker met het aanhoudende tekort aan bedrijfsartsen is het belangrijk hen gericht in te zetten.
Bij verzuim is de ervaren casemanager de spin in het web tussen werknemer, werkgever en bedrijfsarts. Door de juiste vragen te stellen, goed te luisteren en te begrijpen, weet de casemanager wat de best denkbare volgende stap is in de re-integratie, waar nodig na overleg met onze stafarts. Zo houden we snelheid in het proces, bewaken we de kwaliteit en de kosten, en belasten we de schaarse bedrijfsarts niet onnodig.
De praktijk leert: hoe langer verzuim duurt zonder passende stappen, hoe langer de weg terug naar herstel. Duurt het te lang, dan dreigt iemand te verdwijnen in het zwarte gat van langdurig verzuim, waar bijna niemand hem of haar nog bereikt. Vroeg en gericht handelen is dus in ieders belang.
Samenwerking van een andere soort
Om echt het verschil te maken in gezondheid en verzuim, is een andere manier van samenwerken het beste antwoord. Met welke arbodienst je ook werkt: neem geen genoegen met minder. De tijd dat je kon vertrouwen op de automatische arbo-piloot bij re-integratie is voorbij, en was eigenlijk nooit de beste optie.
Verzuim staat bovendien zelden op zichzelf. Ook HR-vraagstukken, arbeidsrechtelijke kwesties en de financiële kant van verzuim vragen aandacht om de juiste keuzes te maken. Voor die kant werken we samen met ons zustermerk Wij zijn Kennis, zodat je op elk vlak de juiste expertise bij de hand hebt.