Investeren in een gezonde werkomgeving is niet alleen wettelijk verplicht, het voorkomt ook verzuim, gezondheidsklachten en uitval op de langere termijn.
Een arbeidshygiënist is een arbodeskundige die gezondheidsrisico’s in de werkomgeving in kaart brengt, beoordeelt en helpt beheersen: denk aan gevaarlijke stoffen, schadelijk geluid, een ongezond binnenklimaat en fysieke belasting. Het is één van de vier wettelijk erkende kerndeskundigen uit de Arbowet, en één van de weinige professionals die een RI&E mag toetsen.
Kortom: waar de bedrijfsarts naar de mens kijkt, kijkt de arbeidshygiënist naar de werkomgeving en naar de vraag of die je op termijn ziek kan maken. In deze blog lees je wat een arbeidshygiënist precies doet, wanneer je er één nodig hebt en wat de wet van je vraagt.
Een arbeidshygienist in het kort
- Een arbeidshygiënist voorkomt gezondheidsschade door blootstelling op het werk: stoffen, geluid, klimaat, straling, trillingen en fysieke belasting.
- Het is één van de vier kerndeskundigen, naast de bedrijfsarts, de veiligheidskundige en de arbeids- en organisatiedeskundige.
- Alleen gecertificeerde kerndeskundigen mogen een RI&E toetsen.
- Een RI&E is sinds 1994 verplicht voor élke werkgever met personeel; toetsing is meestal verplicht vanaf meer dan 25 medewerkers.
Wat is een arbeidshygiënist?
Een arbeidshygiënist (soms afgekort tot AH) is gespecialiseerd in het herkennen, meten en beheersen van factoren in de werkomgeving die de gezondheid kunnen schaden. In de Arbowet worden vier kerndeskundigen genoemd die samen adviseren over gezond en veilig werk: de bedrijfsarts, de arbeidshygiënist, de (hogere) veiligheidskundige en de arbeids- en organisatiedeskundige.
De arbeidshygiënist werkt vaak in opdracht van een arbodienst en schakelt collega-deskundigen in wanneer dat nodig is — bijvoorbeeld de veiligheidskundige als ook de veiligheid in het geding is.
Wat doet een arbeidshygiënist? De belangrijkste taken
1. RI&E opstellen en toetsen
Elke werkgever met personeel moet een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) hebben: een overzicht van de arbeidsrisico’s met een bijbehorend plan van aanpak. De arbeidshygiënist helpt die op te stellen of te toetsen, vaak samen met andere kerndeskundigen zoals de hogere veiligheidskundige.
2. Gevaarlijke stoffen en biologische agentia
Advies over veilig werken met gevaarlijke stoffen en biologische agentia (bacteriën, virussen, schimmels en materialen van biologische oorsprong). Concreet: blootstelling meten of inschatten, maatregelen adviseren om die blootstelling te verlagen, en voorlichting geven over de risico’s.
3. Ergonomie en fysieke belasting
Onderzoek naar de fysieke belasting van herhaalde bewegingen, verkeerde houdingen of verkeerd gebruik van apparatuur, inclusief beeldschermwerk, en advies over de inrichting van werkplekken en werkmethoden.
4. Schadelijk en hinderlijk geluid
Geluidsmetingen en een geluidsbeheersingsprogramma: maatregelen om geluid aan de bron te beperken, gehoorbescherming, gehoortesten en voorlichting. Hinderlijk geluid kost concentratie en productiviteit; schadelijk geluid kan leiden tot blijvende gehoorschade.
5. Overige arbeidshygiënische onderwerpen
Ook trillingen, niet-ioniserende straling, het binnenklimaat en werken onder overdruk vallen onder de arbeidshygiënist. Daarnaast adviseert hij of zij over kwetsbare groepen, zoals zwangere of borstvoedende medewerksters en jongeren onder de 18, en over keuringen als PAGO’s en PMO’s, dat laatste in samenwerking met de bedrijfsarts. (Let op: ioniserende straling valt buiten de scope; daarvoor is een stralingsdeskundige nodig.)
Arbeidshygiënist tegenover de andere kerndeskundigen
De vier kerndeskundigen vullen elkaar aan. Kort samengevat:
Kerndeskundige |
Waar kijkt die vooral naar? |
|---|---|
| Bedrijfsarts | Gezondheid in relatie tot werk: verzuim, re-integratie, PAGO en keuringen |
| Arbeidshygiënist | Blootstelling in de werkomgeving: stoffen, geluid, klimaat, straling, fysieke belasting |
| (Hogere) veiligheidskundige | Veiligheid: machines, brand- en explosiegevaar, ongevallen |
| Arbeids- en organisatiedeskundige | Mens en organisatie: werkdruk (PSA), ongewenst gedrag, duurzame inzetbaarheid |
Vuistregel: de bedrijfsarts kijkt naar de mens, de arbeidshygiënist naar de blootstelling, de veiligheidskundige naar acute veiligheid en de A&O-deskundige naar werk en organisatie.
Wanneer schakel je een arbeidshygiënist in?
Vaak is dat handig of nodig als:
- je een RI&E moet (laten) opstellen of toetsen en er blootstellingsrisico’s spelen;
- medewerkers werken met gevaarlijke stoffen, veel geluid, warmte of trillingen;
- er klachten zijn over het binnenklimaat, fysieke belasting of beeldschermwerk;
- de bedrijfsarts vermoedt dat de wérkomgeving klachten veroorzaakt en verdiepend onderzoek nodig is.
Arbeidshygiënist en de RI&E: wat zegt de wet?
De RI&E is sinds 1 januari 1994 verplicht voor iedere werkgever met personeel. Of je die RI&E ook moet láten toetsen, hangt af van je situatie:
- Meer dan 25 medewerkers: toetsing door een gecertificeerde kerndeskundige is verplicht.
- 25 of minder medewerkers mét een erkend branche-RI&E-instrument: meestal vrijgesteld van toetsing.
- In totaal maximaal 40 uur werk per week: een RI&E is verplicht, toetsing niet — je mag dan de verkorte Checklist Gezondheidsrisico’s gebruiken.
Sinds 1 juli 2022 gelden strengere regels: een arbokerndeskundige mag alleen toetsen binnen het eigen vakgebied (de ‘scope’). Daardoor zijn in de praktijk vaak meerdere kerndeskundigen nodig om een RI&E volledig te toetsen.
Goed om te weten: in november 2024 nam de Tweede Kamer een motie aan om die toetsing te vereenvoudigen: één kerndeskundige zou weer moeten volstaan. Die wijziging is nog niet in wetgeving vertaald, dus voorlopig geldt de bestaande regel. Houd deze ontwikkeling dus in de gaten.
Waarom loont arbeidshygiëne?
Investeren in een gezonde werkomgeving is niet alleen wettelijk verplicht, het voorkomt ook verzuim, gezondheidsklachten en uitval op de langere termijn. En er is nog winst te halen: uit het onderzoek Arbo in bedrijf 2022-2023 van de Nederlandse Arbeidsinspectie blijkt dat 64% van de werkgevers een RI&E heeft, een stijging ten opzichte van 50% in 2019-2021, maar nog altijd ruim een derde dat er (nog) geen heeft. Vooral kleinere werkgevers lopen achter. Een arbeidshygiënist helpt je niet alleen om aan de wet te voldoen, maar vooral om je mensen langer gezond aan het werk te houden.